نظام های مهم جهانی میراث كشاورزی 

در سراسر جهان بر اساس میزان دسترسی به منابع طبیعی  و  با استفاده از شیوه های مدیریت محلی، نظام های کشاورزی ویژه ای ایجاد و شکل گرفته و در طول تاریخ توسط کشاورزان و دامداران به کار گرفته می شود. این سیستم های خلاقانه حاصل  تعامل و تجربه بشر با طبیعت پیرامون خود می باشد و آنرا دانش بومی می نامند که میراث گرانبهای انسان می باشد که باید برای نسل های آتی حفظ گردد.  نظام های میراث کشاورزی نقش مهمی را در کشاورزی پایدار ، حفظ تنوع زیستی ، امنیت غذایی و معیشت میلیون ها کشاورز در سطح جهانی  بازی نموده و می بایست جهت حفظ و ثبت آنها در سطح جهانی تلاش نمود.

در سال 2002 سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد ( فائو) در راستای شناسایی، کشف و ثبت نظام های میراث کشاورزی برنامه ای را به همین منظور آغاز نمود. هدف از ایجاد برنامه نظام های مهم جهانی میراث کشاورزی (Globally Important Agricultural Heritage Systems)  مرسوم به جیاس انست که با تشویق کشورهای عضو به مطالعه ،  شناسایی، حمایت و حفظ این نظام ها بپردازد.  سایت های شناسایی شده توسط کشورها پس از انجام مطالعات مشخص و تهیه پروپوزال بر اساس دستور العمل های دبیرخانه جیاس در فائو بطور رسمی جهت ثبت جهانی  به دبیر خانه   مذکورارسال می گردند. پروپوزال های پیشنهادی کشورها  پس از بررسی  های متعدد از جنبه های مختلف  و تایید توسط گروه مشاورین علمی فائو (SAG: Scentific Advisory Group)    و بازدید میدانی ، به اسم کشورهای متبوع  به ثبت و  از طریق پایگاه اطلاعاتی جیاس در وب سایت فائو  به دنیا معرفی  می گردند.

تا کنون بیش از 57 نظام کشاورزی در 21 کشور جهان به عنوان ميراث كشاورزی مهم جهانی در جیاس به ثبت رسیده و تعداد زیادی نیز در دست بررسی است. ثبت هر سایت  پیشنهادی به عنوان جیاس برای کشور مربوطه  دارای اهمیت بسیار زیادی است اما به عنوان مرحله آغازین برای صیانت و بهره مندی جوامع محلی از منافع حاصل از آن  می باشد. پس از ثبت کشور میزبان موظف به اجرای  ” برنامه عمل” برای صیانت پویای سایت می باشد  و دبیرخانه جیاس علاوه بر نظارت و کنترل این فرآیند ، کمک های فنی را در این چارچوب ارائه می نماید.

نظام میراث کشاورزی ثبت شده به اسم جمهوری اسلامی ایران :

  • نظام میراث کشاورزی مبنی بر آبیاری قنات در کاشان :  نخستین سایت جیاس به اسم ایران با عنوان  نظام میراث کشاورزی مبنی بر آبیاری قنات در کاشان  در سال 2014  به اسم کشورمان به ثبت رسید که این نظام با استفاده از اسناد مندرج در پروپوزال ارائه ای کشورمان به  دبیرخانه جیاس فائو ، توسط سازمان میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی سابق   به ثبت قنات های ایران در فهرست یونسکو رسید.
  • نظام تولید سنتی زعفران مبتی بر آبیاری قنات در گناباد
  • نظام تولید انگور و فرآورده های آن در دره جوزان ملایر
  • علاوه بر موارد مذکور  پروپوزال کشورمان برای ثبت  ” نظام  باغ های سنتی انجیر دیم در استهباتات استان فارس ”   نیز به دبیرخانه جیاس ارائه گردیده در حال طی مرحل نهائی است.

ایران در بین کشورهای جهان همراه با اسپانیا در رده چهارم جهانی از نظر تعداد موارد ثبت شده و پس از چین ، ژاپن و کره جنوبی قرار دارد.

اطلاعات کامل نظام های به ثبت رسیده در کشور در پایگاه اطلاعاتی فائو از طریق لینک ذیل قابل دسترسی می باشد:

 سیستم های مهم جهانی میراث كشاورزی    GIAHS